Ramadan jest dziewiątym miesiącem kalendarza muzułmańskiego i zarazem najważniejszym okresem dla wyznawców islamu. Znaczenie tego ścisłego postu wiąże się z fundamentalnym wydarzeniem: pierwszym objawieniem Koranu prorokowi Mahometowi w 610 r.n.e. Jak wynika z przekazów stało się to podczas Lajlat al-Kadr (Nocy Siły lub Nocy Przeznaczenia) przypadającej właśnie w tym miesiącu. W 624 r. — po wędrówce Mahometa z Mekki do Medyny (hidżra) post w miesiącu ramadan został ustanowiony jako obowiązek religijny i stał się jednym z pięciu filarów islamu.
W tym czasie od świtu do zachodu słońca muzułmanie powstrzymują się od jedzenia, picia i kontaktów seksualnych. Jednak znaczenie postu wykracza poza samą wstrzemięźliwość: chodzi o samodyscyplinę, wzbudzanie empatii wobec ubogich i zacieśnienie łączności z Bogiem. Wieczorne posiłki (iftar) i wspólne modlitwy podkreślają wspólnotowy wymiar ramadanu.
Ramadan nie jest związany z astrologią ani układem planet w potocznym sensie, lecz z astronomią. Kalendarz islamski bazuje na fazach Księżyca: miesiąc rozpoczyna się wraz z pojawieniem się przybywającego sierpa (hilal) Księżyca zaraz po nowiu. Cykl synodyczny, czyli średni czas pomiędzy kolejnymi nowiami, trwa ok. 29,5 dnia — dlatego rok muzułmański jest krótszy od słonecznego o około 10–12 dni. W związku z tym ramadan jest świętem ruchomym i „wraca do tego samego miejsca” w kalendarzu gregoriańskim mniej więcej co 32–33 lata.
Przed wiekami początek świętego miesiąca ustalano poprzez bezpośrednie śledzenie satelity Ziemi. W średniowiecznych miastach świata islamu świadectwo wiarygodnych obserwatorów hilalu potwierdzał sędzia religijny (kadi). Z czasem rozwój astronomii matematycznej w takich ośrodkach jak Bagdad czy Kordoba umożliwił coraz dokładniejsze przewidywanie koniunkcji (znalezienie się na tej samej linii na niebie) Księżyca i Słońca. Dziś w niektórych krajach, np. w Arabii Saudyjskiej, początek ramadanu określa się głównie na podstawie obserwacji, a w innych – jak Turcja – stosując obliczenia astrometryczne. Różnice metod sprawiają, że ramadan bywa rozpoczynany w różnych krajach w inne dni.
Ramadan wpisuje się w szerszy kontekst religijnych praktyk postnych. W chrześcijaństwie odpowiednikiem jest Wielki Post, czterdziestodniowy okres przygotowania do Wielkanocy, nawiązujący do postu Jezusa na pustyni. W judaizmie najważniejszy jest Jom Kipur — 25-godzinny post o charakterze pokutnym i ekspiacyjnym.
Choć te tradycje różnią się pod wieloma względami, łączy je przekonanie, że czasowa wstrzemięźliwość służy przemianie duchowej. W islamie ramadan ma dodatkowo wymiar astronomiczny: odzwierciedla rzeczywisty ruch Księżyca wokół Ziemi. W ten sposób praktyka duchowa jest wpisana w cykl natury.
fot: Freepik
